Achtergrond
In Veenendaal is net als regionaal en landelijk de ambitie om de pedagogische basis van ouders en kinderen te versterken: de dagelijkse leefomgeving, relaties en netwerken rond kinderen en ouders die bijdragen aan gezond, veilig en kansrijk opgroeien. Dat is het fundament voor zelfredzaamheid en een evenwichtige opvoeding voor kinderen en gezinnen.
In de blogreeks https://ketensamenwerking.veenendaal.online/blog/samenwerking-in-veenendaal-2 wordt beschreven hoe het CJG van Veenendaal, aanbieders en gemeente stap voor stap onderzoeken hoe zij de onderlinge samenwerking kunnen versterken: van het onderzoeken van werkprocessen en het versterken van de regiefunctie, tot het formuleren van praktische handvatten om de gewenste beweging te initiëren. De focus ligt daarbij op gezinnen en/of jeugdigen met meervoudige multicomplexe hulpvragen (Raadsvoorstel Veenendaal kwadrant 4, o.a. pagina's 35, 50, 52). Wij kijken in deze fase van samenwerken in beginsel niet naar de enkelvoudige korter lopende hulpvragen, omdat daar andere ketensturingsvragen aan verbonden zijn dan aan multicomplexe langlopende (domeinoverstijgende) hulpvragen.
De werkgroep van aanbieders, CJG veenendaal en gemeente hebben in 11 werksessie samen onderzocht welk verbeterpotentieel zij zien en welke rode lijnen daarin zitten. Als centraal thema is ketenverkorting en defragmentatie gekozen, omdat lange ketens en ketenfragmentatie direct samenhangen met de kwaliteit en efficiency van de jeugdhulp (zie blog Ketenverkorting en de kwaliteit van jeugdhulp).
In deze blog worden de bouwstenen, die zijn opgehaald in de 11de werksessie, nader uitgewerkt in verbeterideeën vanuit twee perspectieven (clientperspectief en organisatie/ketenperspectief).
De verbeterinitiatieven richten zich expliciet op gezinnen met meervoudige en complexe hulpvragen, voor wie de hulp vaak langdurig, intensief en domeinoverstijgend is. Juist voor deze groep laten landelijke onderzoeken van onder andere het NJI zien dat een kortere, meer overzichtelijke keten én een stabiele professionele werkrelatie tussen gezin en hulpverlener cruciale voorwaarden zijn voor effectievere hulp.
In de 11de werksessie hebben CJG, aanbieders en gemeente concrete bouwstenen opgehaald, die de beweging richting een kortere, minder versnipperde keten in de dagelijkse praktijk kan versterken.
De oogst: verbeterideeën uit de praktijk
In de gezamenlijke sessie zijn acht praktijkverbeteringen benoemd die binnen de huidige kaders toepasbaar zijn en goed aansluiten bij de richtlijnen van het Nederlands Jeugdinstituut inzake gezinnen met meervoudig complexe hulpvragen.
Het gaat om:
- Leren van herhalingen: casussen bewust afronden en bij een nieuwe vraag met gezin terugkijken op wat eerder geholpen heeft en welke keuzes nu passend zijn nji.
- Terugval- en preventieplan: trajecten afsluiten met duidelijke afspraken over signalen, stappen en contactpersonen, zodat gezin en professionals weten hoe zij samen reageren bij terugval richtlijnenjeugdhulp.
- Onderlinge consultatie: ruimte om kort te sparren met eerder betrokken hulpverleners wanneer dat het gezin helpt om sneller weer richting te vinden.
- Waakvlam-afspraken: een herkenbare route waarmee gezinnen tijdelijk kunnen terugkomen voor een kort contact, zonder een volledige heraanmelding of behandeltraject.
- Brede analyse en extra expertise: In de beginfase is het essentieel om met het gezin en hun netwerk alle belangrijke levensdomeinen te bekijken en desgewenst aanvullende specifieke expertise in te schakelen, zoals aanbevolen in de richtlijn voor gezinnen met complexe hulpvragen. Dit helpt het CJG en aanbieders om zowel acute vraagstukken op te lossen, als bij het meer structureel versterken van de opvoedkundige basis van het gezin, wat bijdraagt aan zelfredzaamheid op de lange termijn.
- Collectief2 aanbod: gezamenlijke programma’s of groepen ontwikkelen rond veelvoorkomende patronen, afgestemd op de vraag in de gemeente en om een (meer willekeurige) optelsom van groepsaanbod van individuele aanbieders te voorkomen. Zulke collectieve vormen kunnen bijdragen aan het versterken van de pedagogische basis, doordat cliënten (en gezinnen) elkaar ontmoeten, ervaringen delen en informele steunnetwerken ontstaan. Doordat met meerdere aanbieders samen te doen minimaliseren we onderbezetting in de keten.
- Warme overdracht: overdrachten vormgeven samen met het gezin, met één gezamenlijk verhaal en duidelijke rolafspraken.
- Versterkte procesregie: een herkenbare regisseur rondom het gezin die samenhang, voortgang en afspraken bewaakt, passend bij “één gezin, één plan, één regisseur” uit de Hervormingsagenda Jeugd en het onderzoek van NJI wat werkt voor gezinnen met langlopende multicomplexe hulpvragen.
Deze acht elementen vormen geen losse lijst, maar laten twee duidelijke lijnen zien die elkaar versterken: één ontwikkellijn vanuit het clientperspectief en één vanuit het organisatie- en beleidsperspectief. Lees eventueel voor extra context het onderzoek van het NJI 'Wat werkt in de hulp aan gezinnen met meervoudige en complexe problemen?'. Met name hoofdstuk 1 helpt bij het uitwerken van de verbeter-ideeën. In de vorige blog is geconcludeerd dat juist voor deze gezinnen de effectiviteit en efficiency van de hulp (significant) daalt door ketenverlenging en versnippering.
Lijn 1 – Vanuit gezin en vak: een doorlopende lijn in de relatie
Vanuit cliëntperspectief en vakinhoud draait goede jeugdhulp voor gezinnen met langdurige (domeinoverstijgende) multicomplexe hulpvragen vaak om goed doorlopend contact en een gedeeld beeld. Onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut en de HAN laat zien dat de kwaliteit van de alliantie tussen gezin en professional een van de sterkste voorspellers is voor het effect van de hulp [verwey-jonker].
De Veenendaalse ideeën sluiten hier direct op aan:
- Door casussen bewust af te sluiten en bij een nieuwe vraag samen terug te kijken, bouwen gezin en professional voort op eerdere ervaringen. De geschiedenis van de hulp wordt een gedeelde bron van inzicht in plaats van een serie losse episodes [praktikon].
- Terugval- en preventieplannen, waakvlam-afspraken en consultatiemogelijkheden met vertrouwde hulpverleners geven gezinnen meer zekerheid dat er een herkenbare route is om weer op aan te haken. Dat sluit aan bij richtlijnen waarin bereikbaarheid, nazorg en gezamenlijke planning van terugvalpreventie expliciet als werkzame elementen worden genoemd [richtlijnenjeugdhulp].
- Brede analyses, warme overdrachten en een herkenbare procesregisseur maken dat gezinnen niet steeds opnieuw hoeven te starten. De kern van het verhaal en de band die is opgebouwd, blijven beschikbaar, zoals ook de richtlijn Gezinnen met meervoudige en complexe problemen adviseert [richtlijnenjeugdhulp].
Kernboodschap voor professionals en cliënten: In Veenendaal bouwen we jeugdhulp zo op dat gezinnen (met langlopende multicomplexe hulpvragen) kunnen rekenen op een doorlopende lijn: één gedeeld verhaal, een herkenbare relatie en duidelijke afspraken over hoe we samen verder gaan. De acht praktijkelementen helpen om die lijn in iedere fase van het traject zichtbaar te maken.
Lijn 2 – Vanuit organisatie en beleid: eenvoud en focus in de keten
Vanuit de perspectieven van bestuur, management en beleid tonen dezelfde acht elementen een tweede rode draad: een keten die eenvoudiger, gerichter en beter uitvoerbaar wordt. De Hervormingsagenda Jeugd, opgesteld door Rijk, VNG, aanbieders, professionals en cliëntenorganisaties, vraagt expliciet om heldere regie, minder herhaalhulp en beter benutten van de schaarse capaciteit [voordejeugdenhetgezin].
De Veenendaalse lijn sluit daar goed bij aan:
- Leren van herhalingen, terugval- en preventieplannen en waakvlam-constructies geven meer voorspelbaarheid in de stroom van casussen. Eerder opgedane kennis wordt opgehaald en hergebruikt, wat past bij de oproep om systematisch te leren van casuïstiek en herhaald beroep te beperken [vng].
- Brede analyses, extra expertise en collectieve vormen van hulp bundelen inzet en kennis rond gezinnen met complexe vragen. Daarmee sluit Veenendaal aan bij NJI-kennis over integrale jeugdhulp, waarin samenhang en netwerkzorg als sleutelelementen worden benoemd [nji].
- Warme overdrachten en sterke procesregie brengen rust in de keten: één plan, één regisseur en heldere rolverdeling, zoals de Hervormingsagenda en VNG benadrukken. Dat verlaagt de kans op dubbel werk en informatieverlies en verhoogt de kans op duurzame resultaten [vng].
Op deze elementen willen we vanuit organisatieperspectief gericht investeren en organiseren.
Kernboodschap voor management en beleid: In Veenendaal bouwen we samen aan een keten waarbij extra focus wordt gericht op waar inzet het meeste oplevert: duidelijke regie, gebundelde expertise en trajecten die logisch op elkaar aansluiten. De acht praktijkelementen helpen om schaarse capaciteit gerichter in te zetten en tegelijkertijd aan te sluiten bij landelijke afspraken uit de Hervormingsagenda Jeugd [nji]. Verkorting/vereenvoudiging van de keten zal leiden tot meer kwaliteit en een hogere efficiency.
Eén beweging, twee perspectieven
De kracht van de Veenendaalse aanpak is dat beide perspectieven dezelfde beweging beschrijven. Wat gezinnen en professionals ervaren als goede hulp – een stabiele relatie, één verhaal, voorspelbare stappen – valt samen met wat organisaties nodig hebben om effectief en betaalbaar samen te werken [nji]. Het gaat dus niet om méér en/of zwaardere hulp, maar juist om een kortere, minder versnipperde keten, waarin de inzet van professionals meer resultaat oplevert voor de client.
- Investeren in een doorlopende lijn met gezinnen leidt tot minder herstelwerk, minder misverstanden en meer duurzame verandering, precies zoals de “wat werkt”-literatuur en onderzoeken naar werkzame factoren beschrijven [verwey-jonker].
- Een keten die organisatorisch eenvoudiger en doelgerichter is ingericht, geeft professionals de ruimte en cliënten het vertrouwen om de relationele kwaliteit vol te houden: er is tijd voor afronding, aandacht voor terugval en ruimte voor gezamenlijke analyse [voordejeugdenhetgezin].
Kernboodschap: Er zijn twee perspectieflijnen gekozen die elkaar onderling versterken: (1) samenwerken rond de client vanuit het vak, en (2) het vak geeft richting aan het organiseren op kortere lijnen en minder versnippering in de keten.
Vervolg: samen verder bouwen in iedere organisatie
De volgende stap wordt samen gezet met en door alle twaalf betrokken organisaties. Met een klein team komen we bij elke partij langs – CJG, aanbieders en gemeente – om in een open gesprek met professionals en teamleiders te verkennen:
- Hoe sluiten de twee lijnen aan bij jullie eigen visie en praktijk?
- Welke elementen passen binnen jullie organisatie en hoe kan van daaruit de samenwerking in de keten worden versterkt?
- Wat hebben teams en organisatie nodig aan tijd, afspraken, vaardigheden of beleidsruimte om hiermee aan de slag te gaan?
We doen dit in een ondersteunende rol: door mee te denken, aan te sluiten bij wat er al is en samen concrete volgende stappen te formuleren. Hierbij leggen we de nadruk op hoe we de verbinding tussen de professionals van de verschillende aanbieders versterken om gezinnen met langlopende multicomplexe hulpvragen beter te ondersteunen. Wij gaan er daarbij vanuit dat iedere organisatie haar eigen interne processen heeft.
Zo groeit de gezamenlijke aanpak, gericht op ketenverkorting en defragmentatie, verder uit tot herkenbare afspraken vanuit de werkpraktijk met als doel: gezinnen in Veenendaal zo goed mogelijk te ondersteunen bij meervoudige en complexe hulpvragen. Dit leidt volgens onze gezamenlijke analyse tot betere en efficiëntere hulp, zowel voor de cliënt als in de hele keten.